خیانت در امانت چک - چک ضمانتی یا امانی چیست؟

خیانت در امانت چک | چک ضمانتی یا امانی

 

خیانت در امانت چک چگونه انجام می‌شود؟

 

به موجب ماده 674 قانون مجازات اسلامی [اصلاحی ۱۳۹۹/۰۲/۲۳]: «هرگاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای و‌کالت یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده، و بنا براین بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد. شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از سه ماه تا یک سال و شش ماه محکوم خواهد شد».

به موجب این ماده قانونی، هر کسی چکی را در اختیار داشته و قرار بر این بوده که آن را به اصطلاح خرج نکند و اتفاقاً از آن استفاده نموده باشد، صادرکننده چک می‌تواند نسبت به دارنده اولیه، شکایت خیانت در امانت را مطرح کند. جرم واقع شده، قابل گذشت است و با گذشت شاکی، تعقیب و اجرای مجازات معلق می‌شود.

در این نوشتار سعی داریم تا به طور دقیق، راجع‌به چک‌های تضمینی و امانتی و نحوه خیانت در امانت توضیحاتی را بدهیم که امیدواریم باعث افزایش آگاهی مخاطبان شود.

چک ضمانت یا چک امانتی یعنی چه؟

 

اصطلاح چک تضمینی یا چک امانتی، چیزی جدا از چک‌هایی که افراد از حساب خود صادر می‌کنند نیست. یعنی چک امانتی، تقسیم بندی جدیدی نیست و فقط به خاطر نحوه استفاده از آن، چنین اصطلاحی را به کار می‌برند.

به طور کلی انواع چک در ایران عبارتند از:

  • چک عادی: چکی که اشخاص عهده بانک ­ها به حساب جاری خود صادر و دارنده آن تضمینی جز اعتبار صادر کننده آن ندارد.
  • چک تأیید شده: چکی که اشخاص عهده بانکها به حساب جاری خود صادر و توسط بانک محال علیه پرداخت وجه آن تأیید می شود.
  • چک تضمین شده: توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین می­شود.
  • چک مسافرتی: این نوع چک توسط بانک صادر و وجه آن در هر یک از شعب آن بانک توسط نمایندگان و کارگزاران آن پرداخت می­شود.

در زیر به تعریف دقیق اصطلاح چک تضمینی یا امانتی و نکات مهم آن می‌پردازیم.

وقتی قراردادی بین دو نفر بسته می‌شود؛ مثل قرارداد کار که موضوع آن انجام کاری می‌باشد یا قرارداد اجاره که تعهد به پرداخت به موقع اجاره بها است، همیشه این ترس وجود دارد که متعهد وظیفه خویش را انجام ندهد یا در انجام وظیفه خود تاخیر کند. در این موارد، برای تضمین انجام کار، چک ضمانت از متعهد گرفته می شود.

اگر صادرکننده (متعهد) چک به تعهد خود عمل کند، در پایان انجام کار می‌تواند چک ضمانت خود را مسترد کند و متعهد له وظیفه برگرداندن چک را دارد. همچنین متعهدله (دارنده) چک هم در غیر از مورد عدم انجام کار، نمی‌تواند مبلغ چک را وصول کند. ولی اگر متعهد به تعهد خود عمل نکرد، بعد از اثبات عدم انجام کار، دارنده می‌تواند مبلغ چک را وصول کند. البته ذکر این نکته واجب است که، چک ضمانت جنبه کیفری ندارد و فقط از طریق حقوقی امکان وصول آن وجود دارد. یعنی نمی‌توان شکایت مطرح کرد و مجازات فرد را خواست.

خیانت در امانت در غیر از موردی که صادر کننده چک به تعهد خود عمل نکرده باشد، دارنده حق ندارد آن چک را وصول کند و اگر غیر از این رفتار کرده و چک را وصول کند مرتکب خیانت در امانت چک شده است.

 

 

 

 

تنظیم لایحه دفاعیه

 

 

 

بانک در ابتدا و بدون توجه به قید عنوان ضمانت روی برگه، موظف به پرداخت وجه در صورت کفایت موجودی می‌باشد و نمی‌تواند به خاطر ضمانتی بودن چک، از پرداخت آن خودداری کند.

چک امانتی هم اصطلاحی است که بعضی اوقات به جای چک ضمانت استفاده می‌شود و همان معنا را دارد.

 

 

مطالبه خسارت مطالبه وجه و خسارت تاخیر تادیه

 

 

 

نمونه رای اثبات خیانت در امانت چک

 

دادسرای ناحیه 2 تهران علیه آقای ی. به اتهام خیانت در امانت نسبت به سه فقره چک: 8-803826 عهده بانک تجارت شعبه ... تهران کیفرخواست صادر نموده است. با توجه به اظهارات شهود و رسید ابرازی که حاکی از امانی بودن چک‌ها در نزد متهم، وصول آنها توسط وی برخلاف توافق و قرارداد است. متهم در جلسه دادرسی حضور نیافته و لایحه دفاعیه ارائه نکرده است. دادگاه به استناد مواد 18 و 674 قانون مجازات اسلامی، متهم را به تحمل شش ماه حبس با احتساب ایام بازداشت محکوم می نماید. رأی صادره نسبت به محکومٌ علیه غیابی ظرف ده روز پس از ابلاغ قابل واخواهی توسط وی در این دادگاه و ظرف بییست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظر در دادگاه تجدیدنظر استان تهران است.
 

 

 

اثبات ضمانت - چک ضمانتی| امانتی

 

 

راه‌های اثبات ضمانتی بودن چک چیست؟

 

مهمترین رکن در به نتیجه رسیدن شکایت خیانت در امانت چک، اثبات ضمانتی بودن یا امانی بودن چک وصول شده می‌باشد. بهترین راه اثبات این است که بر روی چک یا پشت آن، عبارت‌هایی نوشته شود که مضمون آن، ضمانت یا امانت است. هر کلمه یا جمله‌ای که این مفهوم را برساند، قابل قبول است. در زیر، چند مورد از این کلمات یا جملات را بیان می‌کنیم.

  • جهت ضمانت حسن انجام کار
  • جهت تضمین تخلیه مورد اجاره در تاریخ .......
  • جهت تضمین انجام تعهدات قرارداد شماره ......

راه دیگر اثبات ضمانتی بودن چک، ذکر شماره چک و کد رهگیری چک (در چک‌های صیادی) در داخل قرارداد است. مثلاً در یکی از بندهای قراردادی نوشته شود که چک شماره ........ از سوی متعد، در جهت تضمین تعهدات قراردادی به آقای ....... داده می‌شود.

دو روش بالا، بهترین راه‌های اثبات ضمانتی بودن چک است؛ اما راه سومی هم وجود دارد که شاید خیلی کارساز نباشد. اگر شهود وجود داشته باشد و در دادگاه برای ادای شهادت حاضر شوند و شهادت دهند که چک وصول شده برای تضمین بوده است و در ید دارنده به عنوان امانت بوده است.

 

ماده قانونی اثبات خیانت در امانت

 

در ماده 23 قانون صدور چک مصوب 1355 اصلاحی سال 1397 در خصوص چک های صیادی دارای مطالبی است که صادر کننده ی چک با استناد به آنها میتواند از پرداخت آن امتناع نموده و لاشه چک صادره را مسترد نماید. ماده 23 قانون مذکور بیان میدارد:

دارنده چک می‌تواند با ارائه گواهینامه عدم پرداخت، از دادگاه صالح صدور اجراییه نسبت به کسری مبلغ چک و حق‌الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی را درخواست نماید. دادگاه مکلف است در صورت وجود شرایط زیر حسب مورد علیه صاحب حساب، صادر کننده یا هر دو اجراییه صادر نماید.
الف- در متن چک، وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی نشده باشد.
ب- در متن چک قید نشده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است.
ج- گواهینامه عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماده (14) این قانون و تبصره‌های آن صادر نشده باشد.
صادرکننده مکلف است ظرف مدت ده روز از تاریخ ابلاغ اجراییه، بدهی خود را بپردازد، یا با موافقت دارنده چک ترتیبی برای پرداخت آن بدهد یا مالی معرفی کند که اجرای حکم را میسر کند؛ در غیر این صورت حسب درخواست دارنده، اجرای احکام دادگستری، اجراییه را طبق قانون «نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب 1394/3/23» به مورد اجراء گذاشته و نسبت به استیفای مبالغ مذکور اقدام می‌نماید.
اگر صادرکننده یا قائم مقام قانونی او دعاوی مانند مشروط یا بابت تضمین بودن چک یا تحصیل چک از طریق کلاهبرداری یا خیانت در امانت یا دیگر جرائم در مراجع قضایی اقامه کند، اقامه دعوی مانع از جریان عملیات اجرایی نخواهد شد؛ مگر در مواردی که مرجع قضایی ظن قوی پیدا کند یا از اجرای سند مذکور ضرر جبران ناپذیر وارد شود که در این صورت با اخذ تامین مناسب، قرار توقف عملیات اجرایی صادر می‌نماید. در صورتی که دلیل ارائه شده مستند به سند رسمی باشد یا اینکه صادرکننده یا قائم مقام قانونی مدعی مفقود شدن چک بوده و مرجع قضایی دلایل ارائه شده را قابل قبول بداند، توقف عملیات اجرایی بدون اخذ تامین صادر خواهد شد. به دعاوی مذکور خارج از نوبت رسیدگی می‌شود.

طبق ماده فوق یکی از راه هایی که صادر کننده میتواند از اجرای چک صادر شده جلوگیری نماید، اثبات امانی بودن یا به اصطلاح خیانت در امانت دارنده است. البته اگر، چک صادره با موانع بندهای ماده 23 مواجه نباشد، از اجرای آن نمیتوان جلوگیری کرد و صادر کننده بر اساس وصف تجریدی چک میبایست وجه آن را به دارنده پرداخت نماید. صادر کننده در برابر دارنده ی ثالث فقط میتواند به برخی از ایرادات استناد نماید که این ایرادات بسیار ناچیز بوده چراکه، اصل بر حسن نیت دارنده ی ثالث میباشد.اگر چک های صیادی سال 1399 و 1400 به اصطلاح عامیانه چک های زرد یا چک های بنفش در سامانه صیاد ثبت شده باشند در صورت دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک میتوان بر اساس ماده 23 قانون صدور چک اجرای آن را از اجرای احکام دادگاه درخواست نمود.به شرطب که موانع بندهای الف تا ج ماده 23 در چک مذکور وجود نداشته باشد.اجرای اچک های صیادی از اجرای احکام دادگاه ها، به موجب دادخواست با خواسته ی، درخواست صدور اجرائیه نسبت به چک بلامحل میتوان درخواست نمود.

 

پرسش های شما ؛ پاسخ های ما

 

 آیا دست نوشته ی عادی نیز میتواند جهت اثبات خیانت در امانت چک مورد استناد قرار بگیرد؟

بله، رسید عادی نیز میتواند به عنوان مستند در شکایت خیانت در امانت چک قرار بگیرد.

 جهت استرداد چک امانی نیاز به ارسال اظهارنامه داریم؟

بله، در خصوص امانی بودن چک بعد از احراز امانی بودن باید شخص مدعی اثبات نماید به طریق رسمی یا دیگر طرق قابل استناد چک را از دارنده مطالبه نموده است.یکی از راههای رسمی و متداول مطالبه از طریق اظهارنامه می‌باشد.

 آیا در خصوص چک های صیادی ثبت نشده امکان درخواست صدور اجرائیه وجود دارد؟

خیر، چک های صیادی سال 1400 که در سامانه ثبت نشده باشند امکان درخواست صدور اجرائیه وجود ندارد.

 

۵
از ۵
۶ مشارکت کننده
ارتباط با وکیل متخصص